აქციონერების პასუხისმგებლობა ჰოლანდიაში

კომპანიის დირექტორთა პასუხისმგებლობა ნიდერლანდებში ყოველთვის საკმაოდ განხილული თემაა. გაცილებით ნაკლებია ნათქვამი აქციონერების პასუხისმგებლობის შესახებ. მიუხედავად ამისა, ეს ხდება, რომ აქციონერები შეიძლება პასუხისმგებელნი იყვნენ თავიანთ ქმედებებზე კომპანიის მიერ ჰოლანდიური კანონის შესაბამისად. როდესაც აქციონერი შეიძლება პასუხისმგებლობით ეკიდოს თავის ქმედებებს, ეს ეხება პირად პასუხისმგებლობას, რამაც შეიძლება მნიშვნელოვანი შედეგები გამოიწვიოს აქციონერის პირად ცხოვრებაზე. აქედან გამომდინარე, მნიშვნელოვანია იცოდეთ რისკების შესახებ აქციონერთა პასუხისმგებლობის საკითხთან დაკავშირებით. ამ სტატიაში განვიხილავთ სხვადასხვა სიტუაციებს, რომლებშიც შეიძლება წარმოიშვას ჰოლანდიაში აქციონერთა პასუხისმგებლობა.

1. აქციონერთა ვალდებულებები

აქციონერი ფლობს იურიდიული პირის აქციებს. ჰოლანდიის სამოქალაქო კოდექსის თანახმად, იურიდიული პირი უთანაბრდება ფიზიკურ პირს, როდესაც საქმე ეხება საკუთრების უფლებებს. ეს ნიშნავს, რომ იურიდიულ პირს შეიძლება ჰქონდეს იგივე უფლებები და მოვალეობები, როგორც ფიზიკური პირი და, შესაბამისად, შეუძლია შეასრულოს იურიდიული ქმედებები, როგორიცაა ქონების მოპოვება, ხელშეკრულების გაფორმება ან სასამართლოში შედგენა. ვინაიდან იურიდიული პირი მხოლოდ ქაღალდზე არსებობს, იურიდიულ პირს უნდა წარმოადგენდეს ფიზიკური პირი, დირექტორი (პირები). მიუხედავად იმისა, რომ იურიდიული პირი პრინციპულად პასუხისმგებელია მისი ქმედებებით გამოწვეული ზიანისთვის, დირექტორებს რიგ შემთხვევებში შეიძლება პასუხისმგებლობა ეკისრებათ დირექტორთა პასუხისმგებლობის საფუძველზე. ამასთან, ეს იწვევს კითხვას, შეიძლება თუ არა აქციონერი პასუხს აგებს მისი ქმედებებისთვის იურიდიულ პირთან მიმართებაში. აქციონერთა პასუხისმგებლობის დასადგენად საჭიროა აქციონერთა ვალდებულებების ჩამოყალიბება. ჩვენ შეგვიძლია განვასხვავოთ სამი სახის სპეციფიკური ვალდებულება მეწარმეებისთვის: იურიდიული ვალდებულებები, ვალდებულებები, რომლებიც გამომდინარეობს ინკორპორაციის მუხლებიდან და ვალდებულებებიდან, რომლებიც გამომდინარეობს აქციონერთა ხელშეკრულებიდან.

აქციონერთა პასუხისმგებლობა

1.1 კანონით გამომდინარე აქციონერთა ვალდებულებები

ჰოლანდიის სამოქალაქო კოდექსის თანახმად, აქციონერებს აქვთ ერთი მნიშვნელოვანი ვალდებულება: ვალდებულება აქვთ გადაიხადონ კომპანია მათ მიერ შეძენილ აქციებზე. ეს ვალდებულება გამომდინარეობს ნიდერლანდების სამოქალაქო კოდექსის 2-ე მუხლის მე -191 ნაწილისაგან და აქციონერთათვის ერთადერთი აშკარა ვალდებულებაა, რომელიც გამომდინარეობს კანონით. ამასთან, ჰოლანდიის სამოქალაქო კოდექსის 2-ე მუხლის მე -191 ნაწილის თანახმად, შესაძლებელია ინკორპორაციის სტატიებში განსაზღვროს, რომ აქციები არ უნდა გადაიხადოს დაუყოვნებლივ:

წილის გამოწერისას, მისი ნომინალური თანხა უნდა გადაიხადოს კომპანიას. შესაძლებელია განისაზღვროს, რომ ნომინალური თანხა, ან ნომინალური თანხის პროპორცია უნდა გადაიხადოს მხოლოდ გარკვეული დროის გასვლის შემდეგ, ან კომპანიის მიერ მოთხოვნის გადახდის შემდეგ. 

ამასთან, თუ ასეთი პირობა შედის ინკორპორაციის სტატიებში, არსებობს დებულება, რომელიც მესამე პირებს იცავს გაკოტრების შემთხვევაში. თუ კომპანია გაკოტრებულია და აქციები სრულად არ გადაიხადეს აქციონერთა მიერ, ან ეს მოხდა შემთხვევითობის ინკუბაციის სტატიებში მითითების გამო, დანიშნული კურატორი ვალდებულია მოითხოვოს აქციების სრული გადახდა აქციონერთაგან. ეს გამომდინარეობს ნიდერლანდების სამოქალაქო კოდექსის 2-ე მუხლიდან:

კომპანიის კურატორი უფლებამოსილია იძახოს და შეაგროვოს ყველა სავალდებულო გადასახადი, რომელიც აქამდე არ გაკეთებულა. ეს ძალა არსებობს იმისდა მიუხედავად, თუ რა არის ამ მხრივ მითითებული ინკორპორაციის სტატიებში, ან გათვალისწინებულია ჰოლანდიის სამოქალაქო კოდექსის 2: 191-ე მუხლის შესაბამისად.

აქციონერების იურიდიული ვალდებულებები სრულად გადაიხადონ აქციები, რაც მათ მოითხოვს, გულისხმობს, რომ აქციონერები პრინციპულად პასუხისმგებელნი არიან თავიანთი წილის ოდენობით. მათ არ შეუძლიათ პასუხისმგებლობა დაეკისრათ კომპანიის ქმედებებს. ეს ასევე გამომდინარეობს ჰოლანდიის სამოქალაქო კოდექსის 2:64 მუხლიდან და ჰოლანდიის სამოქალაქო კოდექსის 2: 175-ე მუხლებიდან:

აქციონერი პირადად არ არის პასუხისმგებელი იმ კომპანიისთვის, რაც შესრულებულია კომპანიის სახელით და იგი არ არის ვალდებული წვლილი შეიტანოს კომპანიის ზარალში იმაზე მეტს, რაც მან გადაიხადა, ან მაინც უნდა გადაიხადოს მისი აქციები.

1.2 აქციონერთა ვალდებულებები, რომლებიც გამომდინარეობს ინკორპორაციის სტატიებიდან

როგორც ზემოთ ავღნიშნეთ, აქციონერებს აქვთ მხოლოდ ერთი აშკარა იურიდიული ვალდებულება: გადაიხადონ თავიანთი აქციები. ამასთან, ამ იურიდიული ვალდებულების გარდა, აქციონერებისათვის ვალდებულებები შეიძლება აგრეთვე გათვალისწინდეს ინკორპორაციის მუხლებში. ეს არის ჰოლანდიის სამოქალაქო კოდექსის 2: 192-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად:

ინკორპორაციის წესებს შეიძლება ჰქონდეს ყველა ტიპის წილი ან გარკვეული ტიპის აქციები:

  1. დააკონკრეტეთ, რომ კომპანიის წინაშე ასრულებენ გარკვეულ ვალდებულებებს, მესამე პირების მიმართ ან აქციონერთა ურთიერთშეთანხმების საწინააღმდეგოდ, ეკისრება აქციონერს;
  2. დაურთოს მოთხოვნები სააქციო საზოგადოებასთან;
  3. განსაზღვროს, რომ აქციონერი, ინკორპორაციის სტატიებში მითითებულ სიტუაციებში, ვალდებულია გადასცეს თავისი წილი ან მისი ნაწილი ან შეთავაზოს აქციების ასეთი გადაცემა.

ამ მუხლის თანახმად, ინკორპორაციის წესებით შეიძლება ითქვას, რომ აქციონერი შეიძლება პირადად იყოს პასუხისმგებელი კომპანიის დავალიანების წინაშე. ასევე, შეიძლება გათვალისწინებულ იქნას კომპანიის დაფინანსების პირობები. ასეთი დებულებები აფართოებს აქციონერთა პასუხისმგებლობას. ამასთან, მსგავსი დებულებები არ შეიძლება გათვალისწინებული იყოს აქციონერთა ნების საწინააღმდეგოდ. მათი დადგენა შესაძლებელია მხოლოდ მაშინ, როდესაც აქციონერები შეთანხმდნენ დებულებებთან. ეს გამომდინარეობს ჰოლანდიის სამოქალაქო კოდექსის 2-ე მუხლის 192-ე მუხლის პირველი პუნქტიდან:

წინა ნაწილში (a), (b) ან (გ) ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ვალდებულება ან მოთხოვნა არ შეიძლება დაეკისროს აქციონერს მისი ნების საწინააღმდეგოდ, არცერთ პირობით და პირობით.

ინკორპორაციის სტატიებში აქციონერთათვის დამატებითი ვალდებულებების დასადგენად, აქციონერის დადგენილება უნდა მიიღონ აქციონერთა საერთო კრებამ. თუ აქციონერი ეწინააღმდეგება ინკუბაციის სტატიებში აქციონერების დამატებითი ვალდებულებების ან მოთხოვნების დაწესებას, მას ამ პასუხისმგებლობებთან დაკავშირებით პასუხისმგებლობა არ ექცევა.

1.3 აქციონერთა ვალდებულებები, რომლებიც გამომდინარეობს აქციონერთა ხელშეკრულებიდან

აქციონერებს აქვთ შესაძლებლობა შეადგინონ აქციონერთა ხელშეკრულება. აქციონერთა ხელშეკრულება გაფორმებულია აქციონერთა შორის და შეიცავს დამატებით უფლებებსა და მოვალეობებს აქციონერთათვის. აქციონერთა შეთანხმება ეხება მხოლოდ აქციონერებს, ეს არ მოქმედებს მესამე პირებზე. თუ აქციონერი არ შეესაბამება აქციონერთა შეთანხმებას, მას შეიძლება დაეკისროს პასუხისმგებლობა ამ შეუსრულებლობის შედეგად წარმოშობილ ზიანისთვის. ეს პასუხისმგებლობა ემყარება ხელშეკრულების შეუსრულებლობას, რომელიც გამომდინარეობს ჰოლანდიის სამოქალაქო კოდექსის 6:74 მუხლიდან. ამასთან, თუ არსებობს ერთადერთი აქციონერი, რომელიც ფლობს კომპანიის ყველა წილს, რა თქმა უნდა, არ არის აუცილებელი აქციონერთა შეთანხმების შედგენა.

2. პასუხისმგებლობა უკანონო ქმედებებისთვის

აქციონერთა ამ კონკრეტული ვალდებულებების გვერდით, პასუხისმგებლობა არალეგალურ ქმედებებთან დაკავშირებით უნდა იქნას გათვალისწინებული აქციონერთა პასუხისმგებლობის დადგენის დროს. ყველას ვალდებულია კანონის შესაბამისად იმოქმედოს. როდესაც ადამიანი არალეგალურად მოქმედებს, მას შეიძლება დაეკისროს პასუხისმგებლობა ნიდერლანდების სამოქალაქო კოდექსის 6: 162-ე მუხლის საფუძველზე. აქციონერი ვალდებულია კანონიერად იმოქმედოს კრედიტორების, ინვესტორების, მომწოდებლებისა და სხვა მესამე პირების მიმართ. თუ აქციონერი არაკანონიერი მოქმედებს, მას ამ ქმედებაზე პასუხისმგებლობა დაეკისრება. როდესაც აქციონერი მოქმედებს ისე, რომ მის მიმართ შეიძლება გაკეთდეს მძიმე ბრალდება, არაკანონიერი მოქმედება შეიძლება მიიღონ. აქციონერის მიერ არაკანონიერი ქმედების მაგალითი შეიძლება იყოს მოგების გადახდა, მაშინ როდესაც აშკარაა, რომ კომპანია ამ გადახდების შემდეგ აღარ შეუძლია კრედიტორებს გადახდა.

გარდა ამისა, აქციონერთა მიერ უკანონოდ მოქმედება ზოგჯერ შეიძლება გამომდინარეობდეს მესამე პირებზე აქციების გაყიდვის შედეგად. მოსალოდნელია, რომ აქციონერი, გარკვეულწილად, დაიწყებს გამოძიებას იმ პირზე ან კომპანიაზე, რომელზეც სურს მისი აქციების გაყიდვა. თუ ასეთი გამოძიება დადგინდა, რომ კომპანია, რომლის აქციონერი ფლობს აქციებს, ალბათ ვერ შეძლებს აქციების გადაცემის შემდეგ მისი ვალდებულებების შესრულებას, აქციონერი მოსალოდნელია კრედიტორების ინტერესების გათვალისწინებით. ეს გულისხმობს, რომ აქციონერს გარკვეულ შემთხვევებში შეიძლება ეკისრება პასუხისმგებლობა, როდესაც იგი თავისი წილის გადაცემას მესამე პირს გადასცემს და ეს იწვევს კომპანიას, რომ ვერ შეძლებს კრედიტორების გადახდას.

3. პოლიტიკის შემქმნელთა პასუხისმგებლობა

დაბოლოს, აქციონერთა პასუხისმგებლობა შეიძლება წარმოიშვას მაშინ, როდესაც აქციონერი მოქმედებს, როგორც პოლიტიკის შემქმნელი. პრინციპში, დირექტორებს აქვთ დავალება აწარმოონ მოვლენების ნორმალური მიმდინარეობა კომპანიის შიგნით. ეს არ არის აქციონერების ამოცანა. ამასთან, აქციონერებს შესაძლებლობა აქვთ დირექტორებს მითითებები მისცენ. ეს შესაძლებლობა უნდა შეიცავდეს ინკორპორაციის სტატიებს. ჰოლანდიის სამოქალაქო კოდექსის 2: 239-ე მუხლის მე -4 პუნქტის თანახმად, დირექტორებმა უნდა დაიცვან აქციონერთა მითითებები, თუ ეს ინსტრუქციები არ ეწინააღმდეგება კომპანიის ინტერესებს:

ინკორპორაციის წესებით შეიძლება ითქვას, რომ დირექტორთა საბჭომ უნდა იმოქმედოს კორპორაციის სხვა ორგანოს მითითებების შესაბამისად. დირექტორთა საბჭო ვალდებულია დაიცვას მითითებები, თუ ეს არ ეწინააღმდეგება კორპორაციის ან მასთან დაკავშირებული საწარმოს ინტერესებს.

ამასთან, ძალზე მნიშვნელოვანია, რომ აქციონერები მხოლოდ ზოგად მითითებებს მისცემენ.[1] აქციონერებს არ შეუძლიათ მითითებები კონკრეტული საგნების ან მოქმედებების შესახებ. მაგალითად, აქციონერი არ შეიძლება დირექტორს მისცეს ინსტრუქცია, რომ გაათავისუფლოს თანამშრომელი. აქციონერები არ შეიძლება ასრულებენ დირექტორის როლს. თუ აქციონერები მოქმედებენ როგორც დირექტორი და ატარებენ კომპანიის მოვლენების ნორმალურ კურსს, ისინი კლასიფიცირდება პოლიტიკის შემქმნელებად და იქცევიან რეჟისორებად. ეს ნიშნავს, რომ მათ შეიძლება პასუხისმგებლობა ეკისრებათ პოლიტიკის შედეგად გამოწვეულ ზიანს. აქედან გამომდინარე, მათ შეიძლება პასუხისმგებლობა დაეკისროთ დირექტორების პასუხისმგებლობის საფუძველზე, თუ კომპანია გაკოტრდება.[2] ეს გამომდინარეობს ჰოლანდიის სამოქალაქო კოდექსის მე -2 ნაწილის მე –138, მე –7 მუხლის მე –2 პუნქტიდან და ჰოლანდიის სამოქალაქო კოდექსის მე –248 პუნქტიდან:

წინამდებარე სტატიის მიზნებისათვის, პირი, რომელმაც ფაქტობრივად განსაზღვრა ან კოორდინირებულად განსაზღვრა კორპორაციის პოლიტიკა, თითქოს ის იყო დირექტორი, ტოლია დირექტორთან.

მუხლი 2: 216, მე –4 პუნქტი, ჰოლანდიის სამოქალაქო კოდექსი ასევე ამბობს, რომ პირი, რომელმაც კომპანიის პოლიტიკა განსაზღვრა ან თანადამფუძნებელი, დირექტორის ტოლფასია და, შესაბამისად, მას შეიძლება დაეკისროს პასუხისმგებლობა დირექტორთა პასუხისმგებლობის საფუძველზე.

4. დასკვნა

პრინციპში, კომპანია პასუხისმგებელია ზიანისთვის, რომელიც გამომდინარეობს მისი ქმედებებისაგან. გარკვეულ პირობებში, დირექტორებს ასევე შეუძლიათ პასუხისმგებლობა დაეკისროთ. ამასთან, მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ კომპანიის აქციონერებს ასევე შეუძლიათ პასუხისმგებლობა დაეკისროთ გარკვეულ სიტუაციებში ზიანის ანაზღაურებას. აქციონერი ვერ შეძლებს ყველა სახის მოქმედებას დაუსჯელობის გარეშე. მიუხედავად იმისა, რომ ეს შეიძლება ლოგიკური იყოს, პრაქტიკაში მცირე ყურადღება ექცევა აქციონერების პასუხისმგებლობას. აქციონერებს აქვთ ვალდებულებები, რომლებიც გამომდინარეობს კანონით, ინკორპორაციის წესებით და აქციონერთა ხელშეკრულებით. როდესაც აქციონერები ვერ ასრულებენ ამ ვალდებულებების შესრულებას, მათ შეიძლება დაეკისროთ პასუხისმგებლობა გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებისთვის.

გარდა ამისა, აქციონერები, ისევე, როგორც ყველა სხვა ადამიანი, უნდა იმოქმედონ კანონის შესაბამისად. მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებამ შეიძლება გამოიწვიოს აქციონერის პასუხისმგებლობა. დაბოლოს, აქციონერი უნდა მოქმედებდეს როგორც აქციონერი და არა როგორც დირექტორი. როდესაც აქციონერი იწყებს კომპანიის შიგნით მოვლენების ნორმალური კურსის ჩატარებას, იგი გაათანაბრდება დირექტორთან. ამ შემთხვევაში, დირექტორთა პასუხისმგებლობა შეიძლება ასევე გავრცელდეს აქციონერებზე. გონივრული იქნებოდა, რომ აქციონერებმა გაითვალისწინონ ეს რისკები, აარიდონ აქციონერთა პასუხისმგებლობა.

კონტაქტი

თუ ამ სტატიის წაკითხვის შემდეგ გაქვთ შეკითხვები ან კომენტარები, გთხოვთ მოგერიდებათ დაუკავშირდით ქალბატონს. მაქსიმ ჰოდაკი, იურისტი Law & More მეშვეობით maxim.hodak@lawandmore.nl, ან mr. ტომ მევისი, იურისტის ადვოკატი Law & More tom.meevis@lawandmore.nl მეშვეობით, ან დარეკეთ +31 (0) 40-3690680.

[1] ECLI: NL: HR: 1955: AG2033 (Forumbank).

[2] ECLI: NL: HR: 2015: 522 (Hollandse Glascentrale Beheer BV).

Share